Niewypłacalność spółki. Kiedy zarząd powinien działać?

Przeoczenie oznak niewypłacalności może drogo kosztować zarząd. Przepisy wskazują, kiedy konieczne staje się złożenie wniosku o upadłość.

– Jak zarząd może rozpoznać moment, w którym dalsze działania na rzecz ratowania firmy są jeszcze zgodne z interesem spółki, a odroczenie decyzji zaczyna rodzić jego osobistą odpowiedzialność?

Na to pytanie odpowiadają Piotr Glonek i Tomasz Zakrzewski na łamach Rzeczpospolitej.

Zjawisko niewypłacalności firmy znacznie częściej ma charakter długotrwałego procesu, którego pogłębianie się może prowadzić nie tylko do problemów finansowych, lecz także do odpowiedzialności prawnej. Sygnały ostrzegawcze pojawiające się w przypadku pogorszenia sytuacji finansowej firmy mogą być bagatelizowane, w nadziei na poprawę w najbliższej przyszłości. Właściwe zdiagnozowanie problemów jest kluczem do podjęcia kroków niezbędnych do ich rozwiązania. Jak zatem określić właściwy moment, w którym firma staje się niewypłacalna według obowiązującego prawa?

Niewypłacalność to pojęcie wieloaspektowe, a jego odpowiednie zdefiniowanie jest niezbędne dla oceny potencjalnej odpowiedzialności oraz możliwości jej uniknięcia.

  • Kiedy przedsiębiorca staje się niewypłacalny?
  • Jak precyzyjnie określić „dzień zero”?
  • Wniosek o ogłoszenie upadłości – kiedy jego złożenie staje się koniecznością?
  • Jakie znaczenie może mieć nieprawidłowa ocena sytuacji?

Czy faul na boisku może skończyć się w sądzie?

Faul bramkarza Jesusa Owono na napastniku Jesusie de Miguelu doprowadził do tego, że hiszpański piłkarz zmarł w szpitalu. O tym, jak takie i inne sytuacje wyglądają z perspektywy prawnej także w polskiej rzeczywistości, mówi portalowi weszlo.com Michał Buna – adwokat karnista z kancelarii Gardocki i Partnerzy Adwokaci i Radcowie Prawni.

Marcin Długosz: Co właściwie polskie prawo mówi o kontratypie ryzyka sportowego?

Michał Buna, adwokat: W polskim kodeksie karnym nie ma ani słowa o kontratypie ryzyka sportowego. To kontratyp pozaustawowy, wypracowany przez sądy i naukę prawa. To Sąd Najwyższy, na przykład w orzeczeniu z 2008 roku, wymienił ryzyko sportowe wśród pozaustawowych okoliczności wyłączających odpowiedzialność. Zawodnik, czyli uczestnik dyscypliny sportu, jest chroniony przez uprawianie legalnej dyscypliny, działanie w celu sportowym, trzymanie się reguł gry. Ważne jest też uczestnictwo dobrowolne. To są cechy, które muszą zostać spełnione, aby kontratyp ryzyka sportowego był spełniony. To nie jest przepis w Kodeksie Karnym, część materialna KK. To dorobek orzecznictwa, nauki prawa karnego. Nie jest to czarno-białe, nie da się tego tak jednoznacznie przedstawić.

W takiej sytuacji moglibyśmy dojść do czegoś takiego, że sędzia sądowy musiałby ocenić niczym sędzia piłkarski, czy faul miał miejsce w walce o piłkę, czy też był celowym wyrządzeniem krzywdy?

Musiałbym rozgraniczyć to twoje pytanie. Są dwie kwestie. Jedna dotyczy tego, że sędzia w sądzie i sędzia piłkarski oceniają to samo zdarzenie, ale jeden to robi na gorąco i może nawet się pomylić, źle ocenić. Natomiast sędzia w sądzie, który rozpatruje sprawę karną, posiada cały materiał dowodowy. Ma nagranie, może je sobie spokojnie obejrzeć, przesłuchuje też świadków…

Bardziej mi chodzi o to, czy w jednym i drugim przypadku najważniejsza jest celowość zachowania.

Wracamy do tego kontratypu. Cel liczy się jak najbardziej, bo zawodnik musi działać w regułach gry. Nie będziemy mówić o regułach gry, gdy ktoś kogoś ot tak uderzy. Po prostu jest to niezwiązane z grą i wtedy możemy mówić o odpowiedzialności karnej. Podam taki jaskrawy przykład – załóżmy, że poza akcją jeden zawodnik drugiego uderza. Tutaj mówilibyśmy o tym, że kontratyp nie może mieć miejsca, nie działa.

Aczkolwiek… Czy ktoś będzie ścigał takiego zawodnika, nawet jeżeli czegoś podobnego się dopuści? To kwestia wtórna. W praktyce nie ma wielu spraw dotyczących tego typu zachowań. Często dochodzi przecież do spięć, obrażania się, co przecież wyczerpuje znamiona różnych przestępstw. Zniesławienia, zniewagi, naruszenia nietykalności cielesnej… Ale no nie każda taka sprawa znajduje finał w sądzie.

Wyobraźmy sobie zatem czysto hipotetycznie sytuację dużo łagodniejszą niż ta z Hiszpanii. Gdzieś poza grą zawodnicy spięli się między sobą, jeden drugiego obraził, strasznie mu coś powiedział. Czy teoretycznie ten piłkarz obrażony mógłby podać rywala o zniesławienie, choć wydarzyło się to na boisku podczas meczu, ale nie miało związku z grą?

Zdecydowanie tak. Trzeba rozróżnić twarde zagranie w ramach gry. Wtedy możemy mówić co najwyżej o braku odpowiedzialności, nawet przy tragicznym skutku. Uważam, że w Hiszpanii nie dojdzie do ingerencji prawa karnego w zachowanie bramkarza. Wchodząc w ten konkretny przypadek, myślę, że on ze względu na swoją dynamikę, bliskość kontaktu między zawodnikami a piłką, mieści się w granicach twardej walki. To się nie spotka z odpowiedzialnością karną.

Nie da się udowodnić, że bramkarz startował w kierunku napastnika z zamiarem zabicia go, a nie kopnięcia piłki.

Tak. A wracając do tego, o co zapytałeś – jakieś celowe zagrania jak najbardziej mogą spotkać się z pewnym rodzajem odpowiedzialności. Czy to karnej, czy to cywilnej. Takie przypadki nie zdarzają się jednak często. Choć z tego, co pamiętam z doniesień medialnych, nawet w Warszawie było takie zdarzenie podczas meczu koszykówki, gdzie ktoś kogoś uderzył celowo. Początkowo miało to finał w sądzie. W pierwszej instancji, przy pierwszym rozpoznaniu to było uniewinnienie, a przy ponownym rozpatrzeniu sprawy doszło do skazania tej osoby. Już taką sytuację więc mieliśmy, ale ona była bardzo poważna i skutkowała śmiercią zawodnika. Znaczenie miał skutek. To też może stanowić pewien drogowskaz dla takich spraw – ten skutek musi być olbrzymi, żeby ktokolwiek się tym w ogóle zainteresował.

A wyłączenie winy dzięki kontratypowi może zajść tylko w oficjalnych zawodach sportowych? Czy gdyby do takiej tragedii doszło na orliku podczas meczu znajomych, prawo mówiłoby dokładnie to samo?

Jeśli chodzi o kontratyp, oficjalne zawody i mecz na podwórku posiadają taki sam walor. Kontratyp chroni wszystkich zawodników. Zarówno takich, którzy biorą udział w zawodach piłkarskich organizowanych przez PZPN, FIFA czy UEFA, jak i każdego grającego na orliku z kolegami. Ale oczywiście walory dowodowe są zupełnie inne. W oficjalnych rozgrywkach mamy nagrania, a na orliku trzeba byłoby dojść do tego, jak przebiegało zdarzenie, które rozpoznajemy. To dużo trudniejsze. Tym niemniej kontratyp chroni przed odpowiedzialnością też i tutaj.

Wspomniałeś o sytuacji z Warszawy, a znasz może takie zdarzenia ze światowego sportu, które faktycznie pokazywały nam sposób prawnego postępowania w podobnych przypadkach?

Nawet kontuzja Marcina Wasilewskiego po faulu Axela Witsela. Każdy pamięta to makabryczne zdarzenie. Tam skończyło się tylko dyskwalifikacją Witsela, ale nie było odpowiedzialności karnej. Pamiętam też, jak w hokeju jeden zawodnik przeciął drugiemu łyżwą szyję. Doszło tam do zatrzymania hokeisty, ale później został on nawet nie tyle uniewinniony, co nie postawiono mu zarzutów.

Nie ma wielu sytuacji, które kończyłyby się ingerencją prawa karnego, ale smaczki są interesujące. Interesujemy się piłką, każdy zna Zlatana Ibrahimovicia. Kiedyś w derbach Mediolanu starł się z Marco Materazzim, wpadł w niego rozpędzony uderzając go nogą w klatkę piersiową. Potem w wywiadach mówił, że czekał na tę możliwość i celowo chciał mu zrobić krzywdę. No i nie skończyło się to żadną odpowiedzialnością karną. A powiedziałbym nawet, że atak Ibrahimovicia na Materazziego był bardzo podobny do tego, co wydarzyło się w Hiszpanii. Oczywiście skutek jest zupełnie inny, bo summa summarum Materazziemu nic się nie stało, ale zdarzenie było bardzo podobne.

Pamiętam też Naniego, który w meczu Ligi Mistrzów uderzył wyprostowaną nogą w klatkę piersiową Arbeloi. Też nie było ingerencji prawa karnego, a wyleciał z czerwoną kartką.

Teoretycznie w takiej sytuacji, w której Ibrahimović zrobił to, co zrobił, a potem jeszcze przyznał w wywiadach, że taki miał cel i w ogóle nie interesowała go piłka tylko wyrządzenie krzywdy rywalowi, to gdyby Materazzi podał to do sądu, Zlatan ryzykowałby poniesienie odpowiedzialności karnej?

Mamy tutaj taką linię pomiędzy teorią a praktyką. Teoretycznie tak – zagranie Ibrahimovicia nie było zgodne z duchem gry, to nie był faul taktyczny, tylko po prostu złośliwość czy rewanż. Mieści się to w złośliwym ataku, odwecie. Kontratyp w tej sytuacji by nie zadziałał. Wiemy jednak, jak wygląda życie. Nawet nie chcę spekulować, jaka kara wchodziłaby w grę dla Ibrahimovicia, bo tu już byłaby też kwestia linii obrony. Każdy zna Zlatana i jego zachowania, dużo jego wypowiedzi jest pod publikę, więc nawet gdyby taka sprawa została zainicjowana, to jakoś by się z tego wykaraskał.

Z tej naszej rozmowy wnioskuję przesłanie, że sport – jak to się ładnie mówi – rządzi się swoimi prawami, ale gdyby jakiś zawodnik miał zacięcie, to kiedyś w przyszłości mogłoby dojść do precedensu. Ktoś musiałby się poczuć tak skrzywdzony lub urażony na boisku, że podałby to do sądu i mogłoby to doprowadzić do czegoś, czego jeszcze nigdy w historii w Polsce nie mieliśmy.

Zdecydowanie tak. Są instrumenty do tego, żeby takie zachowanie oceniać z punktu widzenia prawa karnego. Mówimy o sytuacji jaskrawego przekroczenia reguł, głównie chodzi o celowy atak, odwet czy brak gry w chwili popełniania takiego czynu. Uważam, że taka osoba nie byłaby bez szans w dochodzeniu sprawiedliwości. Oczywiście tutaj ważny jest też ten skutek, żeby szukać swojego w sądzie. Tak jak sam powiedziałeś, sport rządzi się swoimi prawami, mamy różne trashtalki. Teoretycznie każda z takich wymian wyczerpuje znamiona przestępstwa, na przykład zniewagi. A w praktyce wiadomo, że wygląda to inaczej. Wracając do sytuacji z Hiszpanii – tutaj skutek jest tragiczny, katastrofalny. Nie przewidywałbym jednak, że dojdzie do skazania piłkarza, który dopuścił się tego faulu.

O to chciałem cię zapytać na zakończenie. Układając tę sprawę z tego, co widzimy – czyli wszystko działo się w walce o piłkę i trudno udowodnić, że bramkarz startował z klarownym zamiarem zrobienia krzywdy rywalowi – przewidujesz, że kontratyp zajdzie?

Zdarzenie bez wątpienia jest tragiczne. Oglądałem nagranie bardzo wnikliwie. Piłka nawet się zatrzymuje. To nie jest tak, że zawodnik atakujący ją zagrywa i ona się znajduje poza zasięgiem bramkarza. Faul jest bardzo twardy i zasługujący na karę dyscyplinarną w ramach danych rozgrywek, czyli dyskwalifikację, czerwoną kartkę, ale nie przewidywałbym skazania. To niezwykła tragedia. I zawodnika, który zginął, i zawodnika, który faulował. Jeśli ja miałbym to oceniać, nie zakwalifikowałbym tego jako przestępstwa, a jako przewinienie w ramach gry.

Nowoczesna kancelaria a oczekiwania klienta

Jak administracja wpływa na jakość obsługi prawnej?

Wybierając kancelarię prawną, klient kieruje się przede wszystkim kompetencjami prawników, ich doświadczeniem oraz skutecznością w prowadzeniu powierzonych spraw. To naturalne. Warto jednak pamiętać, że doświadczenie klienta nie zaczyna się i nie kończy na samej poradzie prawnej.

Na ocenę współpracy wpływają również elementy, które na pierwszy rzut oka mogą wydawać się drugoplanowe: sprawność komunikacji, terminowość, organizacja spotkań, dostępność dokumentów czy przewidywalność kolejnych etapów współpracy. To właśnie na styku tych obszarów pojawia się rola administracji, która choć często pozostaje poza pierwszym planem, ma istotne znaczenie dla codziennego funkcjonowania kancelarii.

Klient ocenia nie tylko efekt, ale również cały proces

Z perspektywy organizacyjnej obsługa klienta jest procesem, który obejmuje znacznie więcej niż bezpośredni kontakt z prawnikiem. Zaczyna się od pierwszego zapytania, obejmuje kwestie organizacyjne i komunikacyjne, a następnie towarzyszy klientowi na kolejnych etapach współpracy. Każdy z tych punktów może wzmacniać poczucie profesjonalizmu albo niepotrzebnie je osłabiać. Szybka i rzeczowa odpowiedź na pytanie organizacyjne, sprawne ustalenie terminu spotkania czy uporządkowany sposób przekazywania dokumentów nie zastępują wiedzy prawniczej. Tworzą jednak warunki, w których klient może sprawniej korzystać z pomocy kancelarii.

Profesjonalizm kancelarii to nie tylko jakość świadczonej pomocy prawnej, ale również sposób, w jaki jest ona zorganizowana.

Administracja jako element jakości obsługi prawnej

W kancelarii prawnej administracja nie powinna być postrzegana wyłącznie jako zaplecze realizujące bieżące zadania. Jej rola obejmuje także organizowanie procesów, koordynowanie przepływu informacji oraz wspieranie prawników w codziennej pracy. Dobrze zaprojektowane procedury pomagają ograniczać liczbę niepotrzebnych czynności, zmniejszać ryzyko pomyłek organizacyjnych i usprawniać współpracę pomiędzy poszczególnymi osobami oraz zespołami.

Ma to znaczenie nie tylko dla efektywności wewnętrznej. Sprawna organizacja pracy przekłada się również na sposób, w jaki kancelaria realizuje zobowiązania wobec klientów. Zadaniem lidera zespołu administracji jest więc nie tylko zapewnienie ciągłości bieżących działań, lecz także identyfikowanie obszarów wymagających usprawnień i budowanie standardów, które wspierają całą organizację.

Technologia powinna rozwiązywać konkretne problemy

Cyfryzacja, automatyzacja i rozwój narzędzi IT otwierają przed kancelariami nowe możliwości. Elektroniczny obieg dokumentów, systemy zarządzania zadaniami czy rozwiązania usprawniające komunikację mogą ograniczać czas poświęcany na powtarzalne czynności i ułatwiać organizację pracy.

Nie oznacza to jednak, że samo wdrożenie nowego systemu automatycznie zwiększa efektywność. Technologia przynosi wartość wtedy, gdy odpowiada na rzeczywiste potrzeby organizacji, jest właściwie wdrożona i stanowi element przemyślanego procesu. Bez jasnych zasad działania i odpowiedniego przygotowania zespołu nawet zaawansowane narzędzia mogą stać się kolejnym źródłem komplikacji. Dlatego decyzje technologiczne powinny wynikać nie z chwilowej popularności danego rozwiązania, lecz z analizy potrzeb, ryzyk i oczekiwanych korzyści.

W kancelarii prawnej szczególnego znaczenia nabierają przy tym bezpieczeństwo informacji, poufność danych oraz odpowiedzialne zarządzanie dostępem do dokumentów. Usprawnienia organizacyjne nie mogą odbywać się kosztem tych wartości.

Efektywność bez utraty indywidualnego podejścia

Istotnym wyzwaniem jest znalezienie równowagi pomiędzy standaryzacją procesów a indywidualnymi potrzebami klientów. Procedury i automatyzacja pomagają zapewnić powtarzalną jakość działań, ale nie każda sytuacja może zostać obsłużona według identycznego schematu. W usługach prawnych szczególnie ważne pozostają zaufanie, dyskrecja i właściwe rozpoznanie potrzeb klienta. Celem nowoczesnej organizacji nie powinno być zatem automatyzowanie wszystkiego, co możliwe. Powinna nim być eliminacja zbędnych czynności i tworzenie przestrzeni na te działania, w których rzeczywiście potrzebne są doświadczenie, ocena sytuacji i bezpośredni kontakt z człowiekiem. Z perspektywy operacyjnej oznacza to, że efektywność należy oceniać nie tylko przez pryzmat czasu czy kosztów, ale również jakości współpracy i stabilności procesów.

Nowoczesna kancelaria zaczyna się od dobrze zaprojektowanej organizacji

O przewadze kancelarii prawnej nie decyduje jedno narzędzie, pojedyncza procedura ani nawet najbardziej zaawansowany system informatyczny. Znaczenie ma to, jak poszczególne elementy współpracują ze sobą w codziennej praktyce. Kompetencje prawników, sprawna administracja, odpowiedzialnie wykorzystywana technologia i jasno określone standardy organizacyjne tworzą system, którego jakość odczuwa również klient.

Nie musi on znać wewnętrznego podziału obowiązków ani wiedzieć, jakie rozwiązania wspierają pracę zespołu. Powinien natomiast doświadczać sprawnej komunikacji, uporządkowanej współpracy i profesjonalnego podejścia na każdym etapie kontaktu z kancelarią. Właśnie dlatego administracja powinna być traktowana nie tylko jako funkcja wspierająca, ale jako jeden z istotnych elementów zarządzania nowoczesną kancelarią prawną. Dobrze zorganizowana administracja często pozostaje niewidoczna dla klienta. Nie oznacza to jednak, że jej znaczenie jest niewielkie. Przeciwnie — jedną z miar jej skuteczności jest to, jak sprawnie cała organizacja potrafi działać.

Czy spółka może spłacić wybranych wierzycieli?

Wybiórcze regulowanie zobowiązań może być gospodarczo uzasadnione, ale w sytuacji zagrożenia niewypłacalnością spółki rodzi ryzyko odpowiedzialności członków zarządu – piszą Paweł Piotrowski i Weronika Szajnicka na łamach Rzeczpospolitej.

Utrata płynności finansowej stawia spółkę przed koniecznością podejmowania trudnych decyzji dotyczących kolejności regulowania zobowiązań, zwłaszcza gdy dostępne środki nie pozwalają na terminowe zaspokojenie wszystkich wierzycieli. W takich okolicznościach zarząd może stanąć przed dylematem, czy przeznaczyć posiadane środki na spłatę kluczowego kontrahenta, którego dalsza współpraca warunkuje możliwość utrzymania działalności, czy też uwzględnić interesy pozostałych wierzycieli oczekujących na zapłatę. Choć selektywne regulowanie zobowiązań może być podyktowane racjonalnymi przesłankami gospodarczymi, w określonych okolicznościach rodzi pytania o granice dopuszczalnego działania oraz ryzyko odpowiedzialności prawnej członków zarządu.

  • Odpowiedzialność karna z art. 302 § 1 k.k.
  • Cywilnoprawne skutki selektywnego zaspokajania wierzycieli
  • Ocena ryzyka odpowiedzialności karnej w przypadku selektywnej spłaty wierzycieli
  • Jak ograniczyć ryzyko odpowiedzialności karnej członków zarządu?

Wyrok TK P 10/16 a zasiedzenie służebności przesyłu – co zmienia w trwających postępowaniach?

Czego dotyczy wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 2 grudnia 2025 r. (P 10/16)?

Dnia 2 grudnia 2025 r. Trybunał Konstytucyjny wydał istotne orzeczenie w sprawie o sygn. akt P 10/16,  w którym oceniał przede wszystkim to, czy tzw. przedsiębiorca przesyłowy (a więc prowadzący przedsiębiorstwo zajmujące się m.in. dystrybucją prądu) może żądać zasiedzenia służebności gruntowej odpowiadającej treścią służebności przesyłu przed wejściem w życie przepisów regulujących taką służebność przesyłu.

Dlaczego istotna jest data 3 sierpnia 2008 r.?

TK uznał, że przepisy Kodeksu cywilnego (art. 292 w związku z art. 285 § 1 i 2 k.c.) – rozumiane w ten sposób, że przedsiębiorstwa przesyłowe mogły nabywać w drodze zasiedzenia uprawnienie do korzystania z cudzych gruntów przed wejściem w życie nowelizacji z 3 sierpnia 2008 r. – są niezgodne z Konstytucją RP. 

Czym różni się służebność przesyłu od służebności gruntowej odpowiadającej jej treścią?

Podstawowa różnica dotyczy podmiotu uprawnionego, którym co do służebności gruntowej jest każdoczesny właściciel nieruchomości władnącej, natomiast służebność przesyłu przysługuje przedsiębiorcy przesyłowemu prowadzącemu działalność gospodarczą związaną z przesyłem mediów lub energii.

Ponadto, służebność gruntowa ma na celu poprawienie  użyteczności jednej nieruchomości względem drugiej, np. poprzez zapewnienie dostępu do drogi publicznej, natomiast służebność przesyłu umożliwia funkcjonowanie infrastruktury technicznej.

Jak przed wyrokiem TK P 10/16 sądy rozstrzygały sprawy o zasiedzenie służebności przesyłu?

Na jakiej podstawie przedsiębiorstwa przesyłowe powoływały się na zasiedzenie?

Zasiedzenie jest sposobem nabycia własności nieruchomości przez podmiot, który włada nieruchomością jak właściciel przez 20 lat (jeśli robi to w dobrej wierze) lub 30 lat (jeśli robi to w złej). Przedsiębiorstwa przesyłowe powoływały się zatem na tę okoliczność podnosząc, że przez ostatnie dekady samodzielnie decydowały o tej części gruntu, przez który przebiegają instalacje przedsiębiorstwa.

Jakie znaczenie miała wcześniejsza linia orzecznicza Sądu Najwyższego?

Sąd Najwyższy uznał, że przypadek przedsiębiorców energetycznych, którzy zarządzają (władają) instalacjami przebiegającymi przez nieruchomości, takimi jak chociażby linie energetyczne, jest szczególny.

Brak było jednak jednoznacznego przepisu odnoszącego się do takiej sytuacji, dlatego sądy (bazując na wyrokach SN) wypracowały rozwiązanie, w którym ten szczególny sposób korzystania z nieruchomości nazwały „służebnością przesyłu”.

Dlaczego ta wykładnia budziła wątpliwości konstytucyjne?

„Służebność przesyłu” do czasu jej uregulowania w 2008 r. była jednak sformułowaniem nieistniejącym w przepisach. Brak było takiej definicji legalnej, a tym bardziej norm określających przesłanki jej powstania.

Gdy ustawodawca, nowelizując w 2008 r. Kodeks cywilny zdecydował się nie tylko zdefiniować, ale i uregulować relatywnie szczegółowo służebność przesyłu, pojawiła się wątpliwość, czy dotychczasowa praktyka orzecznicza dotycząca tej szczególnej służebności, pozostaje aktualna. Dotychczasowe wyroki nie bazowały bowiem na takich sztywnych ramach prawnych, jakie wprowadziła nowelizacja.

Czy wyrok TK P 10/16 obowiązuje, jeżeli nie został ogłoszony w Dzienniku Ustaw?

Jakie znaczenie ma art. 190 Konstytucji RP?

Art. 190 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej stanowi, że orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Przepis ten reguluje trzy materie:

Po pierwsze, stanowi w ust. 1, że orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne.

Po drugie, orzeczenia w sprawach obejmujących m.in. orzekanie o zgodności ustaw z Konstytucją, podlegają niezwłocznemu ogłoszeniu w organie urzędowym lub w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej „Monitor Polski”.

Po trzecie natomiast, wyrok Trybunału Konstytucyjnego wchodzi w życie z dniem ogłoszenia. 

Jakie są skutki braku urzędowej publikacji wyroku?

W przypadku, gdy Wyrok TK nie zostanie opublikowany, dochodzi do naruszenia norm systemowych. To art. 190 ust. 2 Konstytucji RP wymaga bowiem, aby doszło do zamieszczenia jego treści we właściwym dzienniku urzędowym.

Warto jednak podkreślić, że ani ustawa zasadnicza, ani pozostałe ustawy, nie wprowadzają sankcji braku takiej publikacji. Co więcej, art. 190 Konstytucji RP w odrębnych jednostkach redakcyjnych przesądza o tym, że orzeczenie TK obowiązuje z mocy prawa (art. 190 ust. 1) oraz że wchodzi w życie z dniem ogłoszenia (art. 190 ust. 3).

Nie można zatem jednoznacznie uznać, jakoby wyrok nieopublikowany nie ma mocy obowiązującej. Art. 190 Konstytucji RP bowiem po pierwsze nie wprowadza takiego warunku. Po drugie, wyraźnie oddziela kwestie mocy obowiązującej od obowiązku publikacji wyroku TK. Po trzecie natomiast, w aspekcie publikacji wyroku – przepis wskazuje jedynie, że zachodzi obowiązek takiej publikacji – delegując zatem zobowiązanie w kierunku właściwych organów, a nie warunkując byt prawny wyroku od wypełnienia tego obowiązku.

Czy sąd powszechny może uwzględnić argumentację konstytucyjną niezależnie od formalnego wejścia wyroku w życie?

Z racji, iż wyroki TK obowiązują ex lege, a więc z mocy prawa – sądy jak najbardziej są więc uprawnione do tego, aby uwzględniać w swoich rozstrzygnięciach konsekwencje wynikające z określonego orzeczenia Trybunału. 

Sądy przykładowo wskazują w tym zakresie:

„Organ ten [władzy wykonawczej – przyp.aut.] nie dysponuje kompetencją do merytorycznej oceny legalności działania Trybunału Konstytucyjnego ani do cenzurowania jego judykatów poprzez odmowę lub wstrzymanie publikacji. Uznanie, że brak publikacji pozbawia wyrok mocy wiążącej, prowadziłoby do niedopuszczalnego w świetle art. 10 Konstytucji prymatu władzy wykonawczej nad sądowniczą” (Postanowienie SO w Łodzi z 15.07.2026 r., III Ca 2484/25, Legalis nr 4017453).

Jak sądy stosują wyrok TK P 10/16 w postępowaniach, które nadal trwają?

Orzeczenia uwzględniające argumentację wynikającą z wyroku TK

Na ten moment dominująca większość wyroków dotyczy spraw, gdzie strony dążyły do wznowienia już zakończonego postępowania, bazując na wyroku P 10/16. W takich przypadkach sądy jednak w przeważającej części oddalają takie żądania. Sprawy wytoczone po wydaniu przez Trybunał analizowanego orzeczenia w 2025 roku w dominującej części są w toku.

Niemniej jednak w jednym z judykatów z lipca br. Sąd Okręgowy w Łodzi stwierdził:

„Pomimo iż wyrok Trybunału Konstytucyjnego w sprawie P 10/16 nie został opublikowany, w ocenie Sądu Okręgowego ma on moc wiążącą, gdyż już sam fakt ogłoszenia wyroku przez Trybunał Konstytucyjny, po przeprowadzeniu postępowania kontrolnego, nie jest pozbawiony znaczenia prawnego. Od momentu ogłoszenia wyroku następuje uchylenie domniemania konstytucyjności kontrolowanego przepisu, w związku z czym organy stosujące przepisy powinny uwzględniać, że chodzi o przepisy pozbawione domniemania konstytucyjności. Brak jakichkolwiek podstaw do twierdzenia, iż dopiero formalna promulgacja wyroku powoduje przedmiotowy skutek (por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 11 maja 2007 r., K 2/07, OTK-A 2007, nr 5, poz. 48) (…)

Skoro zatem niezgodne z Konstytucją są przepisy art. 292 w zw. z art. 285 § 1 i 2 KC, rozumiane w ten sposób, że umożliwiają nabycie przez przedsiębiorcę przesyłowego lub Skarb Państwa, przed wejściem w życie art. 3051-3054 KC, w drodze zasiedzenia służebności gruntowej odpowiadającej treścią służebności przesyłu, to najwcześniejszą datą rozpoczęcia biegu terminu zasiedzenia takiej służebności jest data wejścia w życie art. 3051-3054 KC, niezależnie od tego kiedy faktycznie rozpoczęło się korzystanie przez przedsiębiorstwo przesyłowe z urządzeń przesyłowych rozmieszczonych na nieruchomości wnioskodawców.”

Postanowienie SO w Łodzi z 15.07.2026 r., III Ca 2484/25, Legalis nr 4017453.

„ Istniejące wątpliwości ostatecznie spowodowały skierowanie pytania do Trybunału Konstytucyjnego celem jednoznacznej oceny tej kwestii w kontekście obowiązujących norm wskazanych w Konstytucji. W dniu 2 grudnia 2025 roku Trybunał Konstytucyjny kwestię tę rozstrzygnął wydając wyrok w sprawie P 10/16. Zauważyć należy, że z uwagi na istniejący aktualnie w Polsce spór prawny, dotyczący również Trybunału Konstytucyjnego, orzeczenie to nie zostało w sposób przewidziany prawem opublikowane. Sytuacja ta nie może jednak powodować, że sprawy obywateli nie będą rozstrzygane.

Dodatkowo wskazać należy, że każdy orzekający Sąd powszechny w ramach tzw. rozproszonej kontroli konstytucyjnej, ma uprawnienie by kwestie podlegające ocenie Trybunału Konstytucyjnego, również niezależnie ocenić. (…) Ważąc wszystkie argumenty natury prawnej, zdaniem Sądu Okręgowego należało dojść do przekonania, że przed wprowadzeniem regulacji prawnej dot. uregulowania instytucji służebności przesyłu tj. przed dniem 3 sierpnia 2008 roku, zasiedzenie służebności przesyłu nie było możliwe (…)”

Postanowienie SO w Warszawie z 29.04.2026 r., IV Ca 248/17, Legalis nr 4020882.

Orzeczenia odmawiające wyrokowi bezpośredniego skutku procesowego

„Wydany w sprawie o sygn. akt P 10/16 wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 2 grudnia 2025 r. do dnia dzisiejszego nie został opublikowany w dzienniku urzędowym Dziennik Ustaw. Pociąga to za sobą skutek w postaci braku wejścia w życie tego orzeczenia i braku jego mocy obowiązującej. Tym samym zakwestionowany przez Trybunał Konstytucyjny akt prawny nie utracił mocy obowiązującej.”

– tak: postanowienie SO w Szczecinie z 25.05.2026 r., II Ca 445/26, Legalis nr 3994930.

Czy można mówić o ukształtowanej linii orzeczniczej?

W żadnym wypadku nie można w tym momencie uznać, że w aspekcie stosowania wyroku TK w sprawach dotyczących służebności przesyłu, doszło do wyklarowania się jednolitej linii orzeczniczej.

Biorąc pod uwagę czas trwania tego rodzaju postępowań oraz fakt, iż Wyrok TK o sygn. P 10/16 jest w obiegu prawnym niespełna rok, ewentualne postępowania oparte na tym judykacie, dopiero są wszczynane bądź pozostają w toku. Wyklarowanie się ukształtowanej linii orzeczniczej jest więc kwestią wymagającą znacznie dłuższego horyzontu czasowego.

Jakie znaczenie ma etap postępowania i ustalony stan faktyczny?

Sądy cywilne są zobowiązane orzekać według stanu aktualnego na dzień zamknięcia rozprawy. Chodzi zarówno o aktualny stan faktyczny, jak i prawny.

Oznacza to, że zarówno w postępowaniach wszczętych przed grudniem 2025 roku, jak i w postępowaniach wszczętych w 2026 roku, sądy będą rozpatrywały sprawy w stanie prawnym już po wydaniu wyroku TK o sygn. P 10/16.

Wyrok TK P 10/16 a trwające postępowania – najczęstsze pytania

Czy wyrok TK P 10/16 automatycznie zmienia wynik sprawy o zasiedzenie?

Nie, wyrok nie zmienia sprawy automatycznie. Zgodnie jednak z zasadą aktualności wyrokowania z art. 316 § 1 KPC, sąd bierze pod uwagę stan faktyczny i prawny z chwili zamknięcia rozprawy. Oznacza to, że również wyrok P 10/16 powinien zostać uwzględniony przez sąd rozpatrujący sprawę po dacie jego wydania.

Czy brak publikacji wyroku TK wyklucza powoływanie się na jego argumentację?

Brak publikacji wyroku TK nie decyduje o jego mocy obowiązującej. Rozstrzygnięcie to zgodnie z art. 190 ust. 3 Konstytucji RP weszło bowiem w życie z chwilą ogłoszenia.

Czy przedsiębiorstwo przesyłowe może nadal wygrać sprawę o zasiedzenie?

W sytuacji, gdy sprawa zakończy się przed 2028 rokiem, „wygranie” sprawy przez przedsiębiorstwo przesyłowe o zasiedzenie służebności przesyłu może wynikać w zasadzie jedynie z nieuznania przez sąd rozstrzygający wyroku TK o sygn. P 10/16. 

Należy jednak pamiętać, że każda sprawa ma charakter indywidualny i chociażby przeformułowanie roszczenia może mieć wpływ na wynik końcowy.

Należy także pamiętać, że sprawy wszczęte po 20-latach od 3 sierpnia 2008 r. teoretycznie mogą już uwzględnić 20-letni termin na zasiedzenie w tzw. dobrej wierze. Jest to jednak kazus dość teoretyczny i raczej trudny do wyobrażenia w relacji właściciel nieruchomości-przedsiębiorca przesyłowy.

Czy wyrok TK dotyczy również urządzeń wybudowanych po 3 sierpnia 2008 r.?

Wyrok TK stanowi, że zasiedzenie służebności przesyłu przed 2008 rokiem nie jest możliwe. Jeżeli jednak urządzenia przesyłowe powstały po tej dacie – biegnie już termin zasiedzenia, bowiem stosownie do art. 305[4] KC, do służebności przesyłu stosuje się odpowiednio przepisy o służebnościach gruntowych. 

autorki:
Anna Kędzierawska-Czarnecka
radca prawny

Anna Halczuk-Izydorczyk
radca prawny

 

Obrazek w nagłówku pochodzi z Unsplah

***

WYROK TK Z 2 GRUDNIA 2025 R. W SPRAWIE SŁUŻEBNOŚCI PRZESYŁU. NADCHODZI FALA ROSZCZEŃ – JAK SIĘ NA NIĄ PRZYGOTOWAĆ?

Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 2 grudnia 2025 r. (sygn. P 10/16) dotyczący zasad nabycia w drodze zasiedzenia służebności odpowiadającej treścią służebności przesyłu – istotnie zmienia dotychczasowe podejście do regulowania stanu prawnego infrastruktury przesyłowej. Z perspektywy przedsiębiorstw oznacza to nie tylko zmianę interpretacyjną, ale przede wszystkim realne zwiększenie ryzyka prawnego i … (Czytaj dalej…)

 

CEIDG zmienia zasady publikacji danych kontaktowych

Przedsiębiorcy, przekazujący do CEIDG numer telefonu, adres e-mail lub stronę internetową, muszą liczyć się ze zmianą zasad ich publikacji. Po nowelizacji ustawy dane te mogą być udostępniane tylko za wyraźną zgodą. Przepisy nie rozstrzygają jednak wprost, czy firmy, które wcześniej udostępniły takie dane, powinny składać wniosek o zmianę wpisu. Wątpliwości budzi też wpływ nowych regulacji na dane wcześniej pobrane przez komercyjne bazy przedsiębiorców.

1 listopada 2026 r. weszła w życie część przepisów nowelizacji ustawy o Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej i Punkcie Informacji dla Przedsiębiorcy. Najistotniejsza zmiana to usunięcie możliwości założenia firmy osobiście w urzędzie – odtąd jest to możliwe jedynie przez internet: za pośrednictwem Biznes.gov.pl, aplikacji mObywatel, banków i platform wspierających przedsiębiorców.

Za dwa lata, bo 1 listopada 2028 r., wejdzie w życie kolejny etap reformy: wyłącznie online możliwa będzie zmiana wpisu do CEIDG, a także zawieszenie, wznowienie i zakończenie działalności.

Zmienia się to, czy CEIDG pokazuje te dane publicznie. Wcześniej były widoczne automatycznie, chyba że przedsiębiorca zaznaczył, że się na to nie zgadza. Teraz jest odwrotnie: CEIDG pokaże e-mail, telefon czy stronę www tylko wtedy, gdy przedsiębiorca wyraźnie się na to zgodzi, i może zdecydować osobno o każdej z tych danych – mówi Marcin Malinowski, adwokat w Gardocki i Partnerzy Adwokaci i Radcowie Prawni.

– Przedsiębiorcy, który chce, żeby jego e-mail, telefon czy strona www nadal były widoczne, radzę złożyć wniosek o zmianę wpisu i zaznaczyć w nim zgodę przy każdej z tych danych.