Prawnicy Gardocki i Partnerzy uczestniczyli w szkoleniu dotyczącym budowania relacji z klientem i technik związanych ze świadczeniem pomocy prawnej na najwyższym poziomie.
Szkolenie prowadziła Karolina Kowalska-Dziubek z firmy Greylime.
Podczas warsztatów omawialiśmy następujące tematy:
Szkolenie zainspirowało nasz zespół do zwracania szczególnej uwagi na wysokie standardy świadczenia usług prawnych na rzecz klientów Gardocki i Partnerzy.
W dniach 30 listopada-1 grudnia 2023 r. odbędzie się konferencja organizowana przez Golden Solutions „Najbliższa przyszłość windykacji: 2024”, podczas której wystąpi Kinga Tabor-Kłopotowska i omówi temat: „Wykrywanie fraudów w procesie windykacji, czyli jak skutecznie ochronić interes pokrzywdzonego i dlaczego w procesie windykacji warto zawiadomić organy ścigania o przestępstwie”.
NAJBLIŻSZA PRZYSZŁOŚĆ WINDYKACJI 2024 – Konferencja w formule zdalnej
Wraz z najnowszymi zmianami Kodeksu pracy – od 26 kwietnia 2023 r. pracownicy wychowujący dzieci młodsze niż 8-letnie, mogą składać wnioski o elastyczną organizację pracy – piszą na łamach Gazety Prawnej Iwona Smolak i Paweł Piotrowski.
Zgodnie z art. 1881§2 kp za „elastyczną organizację pracy, o której mowa w § 1, uważa się :
Na temat cech „pracy zdalnej” pisaliśmy już w poprzednich artykułach przybliżających ostatnie zmiany Kodeksu pracy.
Zgodnie z nowymi regulacjami Kodeksu pracy – system przerywanego czasu pracy odbywa się według z góry ustalonego rozkładu przewidującego nie więcej niż jedną przerwę w pracy w ciągu doby, trwającą nie dłużej niż 5 godzin. Przerwy nie wlicza się do czasu pracy, jednakże za czas tej przerwy pracownikowi przysługuje prawo do wynagrodzenia w wysokości połowy wynagrodzenia należnego za czas przestoju.
System skróconego tygodnia cechuje się dopuszczalnością wykonywania pracy przez pracownika przez mniej niż 5 dni w ciągu tygodnia, przy równoczesnym przedłużeniu dobowego wymiaru czasu pracy, nie więcej niż do 12 godzin, w okresie rozliczeniowym nieprzekraczającym 1 miesiąca.
W systemie pracy weekendowej, praca jest świadczona wyłącznie w piątki, soboty, niedziele i święta. W tym systemie jest dopuszczalne przedłużenie dobowego wymiaru czasu pracy, nie więcej jednak niż do 12 godzin, w okresie rozliczeniowym nieprzekraczającym 1 miesiąca.
System ruchomego czasu pracy, przewiduje różne godziny rozpoczynania pracy w dniach, które zgodnie z tym rozkładem są dla pracowników dniami pracy.
W systemie indywidualnego rozkładu czasu pracy, za pisemny wniosek pracownika pracodawca może ustalić indywidualny rozkład jego czasu pracy w ramach systemu czasu pracy, którym pracownik jest objęty.
Wniosek o elastyczną organizację pracy pracownik może składać zarówno w wersji papierowej lub elektronicznej, w terminie nie krótszym niż 21 dni przed planowanym rozpoczęciem korzystania z elastycznej organizacji pracy. We wniosku pracownik poza wskazaniem swoich danych osobowych wskazuje przyczynę skorzystania z elastycznej organizacji pracy oraz termin rozpoczęcia i zakończenia korzystania z elastycznej organizacji pracy i rodzaj elastycznej organizacji pracy, z której pracownik planuje skorzystać.
Pracownik będzie mógł wskazać jeden z w/wymienionych rodzajów elastycznej organizacji pracy albo kilka np. łącząc pracę zdalną z którymś z systemów czasu pracy.
Zgodnie z art. 1881 §4 kp Pracodawca rozpatruje wniosek, uwzględniając potrzeby pracownika, w tym termin oraz przyczynę konieczności korzystania z elastycznej organizacji pracy, a także potrzeby i możliwości pracodawcy, w tym konieczność zapewnienia normalnego toku pracy, organizację pracy lub rodzaj pracy wykonywanej przez pracownika.
Pracownik winien otrzymać informacje zwrotną w terminie 7 dni, od dnia otrzymania wniosku, a w przypadku odmowy pracodawca będzie się musiał liczyć z koniecznością wskazania jej przyczyny. Na uwagę także zasługuje fakt, że pracownik korzystający z elastycznej organizacji pracy może w każdym czasie zawnioskować o powrót do poprzedniej organizacji pracy, jeśli przemawia za tym zmiana okoliczności będących podstawą do korzystania przez niego z elastycznej organizacji pracy.
Ustawodawca przewidział także normę chroniącą pracowników przez niekorzystnym traktowaniem, w przypadku skorzystania z elastycznej organizacji pracy. Zgodnie z art. 1881§7 kp „Złożenie przez pracownika wniosku, o którym mowa w § 1, nie może stanowić przyczyny uzasadniającej wypowiedzenie umowy o pracę lub jej rozwiązanie bez wypowiedzenia przez pracodawcę i przyczyny uzasadniającej prowadzenie przygotowania do wypowiedzenia lub rozwiązania stosunku pracy bez wypowiedzenia”. Podkreślić także należy, że ciężar dowodu, że przyczyną rozwiązania umowy o pracę był inny powód leży po stronie pracodawcy.
Wspomnieć także należy, że zgodnie z art. 281 §1 pkt 5a k.p naruszenie przez pracodawcę przepisów o elastycznej organizacji pracy będzie traktowane jako wykroczenie przeciwko prawom pracownika i usankcjonowane karą grzywny od 1000 zł do 30 000 zł.
Źródłem zmian w kodeksie pracy zwiększającym uprawnienia pracowników związane z rodzicielstwem, w tym stworzenie elastycznej organizacji pracy jest wspominana wielokrotnie w tym cyklu artykułów – dyrektywa 2019/1158. Zgodnie z jej zapisem w art. 9 pkt.1 „państwa członkowskie wprowadzają niezbędne środki w celu zapewnienia, aby pracownicy posiadający dzieci do określonego wieku – co najmniej do ośmiu lat – oraz opiekunowie mieli prawo do występowania z wnioskiem o elastyczną organizację pracy w celu sprawowania opieki. Czas trwania takiej elastycznej organizacji pracy może być w rozsądny sposób ograniczony”. Wprowadzenie elastycznej organizacji pracy – ma na celu zachęcenie pracowników będących rodzicami i opiekunów do pozostania na rynku pracy. Pracownikom tym należy dać możliwość dostosowania ich rozkładów pracy do osobistych potrzeb i preferencji. W tym celu i z myślą o potrzebach pracowników powinni oni mieć prawo do wystąpienia z wnioskiem o elastyczną organizację pracy w celu dostosowania swojej organizacji pracy, w tym – tam gdzie jest to możliwe – przez wykorzystanie pracy zdalnej, elastycznych rozkładów czasu pracy lub zmniejszenie wymiaru czasu pracy, tak aby umożliwić im sprawowanie opieki.
Kolejny z cyklu artykułów poświęconych kwestii ostatnich zmian w Kodeksie Pracy związanych z uprawnieniami pracowników, w kwestiach rodzicielstwa został poświęcony urlopowi ojcowskiemu oraz novum w Kodeksie pracy – urlopowi opiekuńczemu. W ostatniej nowelizacji Kodeksu Pracy niewielkim zmianom uległy także regulacje dotyczące kwestii związanym z urlopem ojcowskim – piszą na łamach Gazety Prawnej radca prawny Iwona Smolak i aplikant adwokacki Paweł Piotrowski.
W Polsce instytucja urlopu ojcowskiego istnieje od 2010r. Zgodnie z art. 1823§1 kp przysługuje on pracownikom- ojcom wychowującym dziecko niezależnie od ich ogólnego stażu pracy czy okresu zatrudnienia u danego pracodawcy. Wymiar urlopu wynosi do 2 tygodni. Zgodnie z art. 182311 kp urlop ojcowski może być wykorzystany jednorazowo albo nie więcej niż w 2 częściach, z których żadna nie może być krótsza niż tydzień. Powyższe regulacje pozostały niezmienione. Natomiast wskutek nowelizacji Kodeksu pracy uległy zmianie art. 1823§1 pkt 1 kp., który wskazywał górny limit wiekowy dziecka, w którym mógł zostać udzielony urlop ojcowski.
W poprzednim brzmieniu art. 1823§1 pkt 1 kp pracownik miał uprawnienia do urlopu ojcowskiego do ukończenia przez dziecko 24 miesiąca życia albo do upływu 24 miesięcy od dnia uprawomocnienia się postanowienia orzekającego przysposobienie dziecka i nie dłużej niż do ukończenia przez dziecko 14 roku życia.
Nowe brzmienie cytowanego przepisu przewiduje uprawnienie do urlopu ojcowskiego wyłącznie do ukończenia przez dziecko 12 miesiąca życia albo do upływu 12 miesięcy od dnia uprawomocnienia się postanowienia orzekającego przysposobienie dziecka i nie dłużej niż do ukończenia przez dziecko 14 roku życia.
Podobnie jak w przypadku innych rodzajów urlopów ustawodawca w art. 1823§2 kp wprowadził możliwość wnioskowania o urlop ojcowski także w formie elektronicznej.
Zupełna nowością, która została wprowadzona do Kodeksu pracy jest stworzenie instytucji urlopu opiekuńczego (art. 1731§1 kp). Zgodnie z brzmieniem tego przepisu pracownikowi przysługuje w ciągu roku kalendarzowego urlop opiekuńczy, w wymiarze 5 dni, w celu zapewnienia osobistej opieki lub wsparcia osobie będącej członkiem rodziny lub zamieszkującej w tym samym gospodarstwie domowym, która wymaga opieki lub wsparcia z poważnych względów medycznych.
Urlop opiekuńczy może być wykorzystany jednorazowo lub w częściach. Zgodnie z art. 1731§3 k.p urlopu udziela się w dni, które są dla pracownika dniami pracy, zgodnie z obowiązującym go rozkładem czasu pracy.
Osobami dla których pracownik może wykorzystać urlop opiekuńczy są członkowie jego rodziny lub osoby wspólnie z nim zamieszkujące. Za członka rodziny uważa się syna, córkę, matkę, ojca lub małżonka pracownika. Pracownik może także wystąpić o urlop opiekuńczy z poza w/wskazanego kręgu rodzinnego, ale w tym wypadku warunkiem jest wspólne zamieszkiwanie w tym samym gospodarstwie domowym.
Podkreślić jednak należy, że skorzystanie z urlopu opiekuńczego musi być uzasadnione koniecznością zapewnienia opieki lub wsparcia osobom określonym w art. 1731§1 kp. , które tego wymagają z poważnych względów medycznych. Niemniej jednak ustawodawca nie wprowadził regulacji, które nakładałyby na pracownika obowiązek przedkładania jakichkolwiek dokumentów czy też zaświadczeń lekarskich, które miałyby udowadniać potrzebę wystąpienia przez niego o taką formę urlopu. W sytuacji wnioskowania o urlop opiekuńczy wystarczy, aby pracownik określił we wniosku przyczynę konieczności zapewnienia osobistej opieki lub wsparcia osoby wymienionej w art. 1731§1 kp.
Podobnie jak w innych rodzajach urlopów wniosek może zostać złożony w postaci papierowej lub elektronicznej z tym zastrzeżeniem, ze termin złożenia wniosku nie może być krótszy niż 1 dzień przez rozpoczęciem korzystania z urlopu opiekuńczego.
Urlop opiekuńczy jest bezpłatny, jednak wlicza się on do okresu zatrudnienia.
Pracownik korzystający w urlopu opiekuńczego będzie podlegał także ochronie stosunku pracy od momentu złożenia wniosku o udzielenie urlopu w przewidzianym przepisami terminie, czyli na dzień przed jego rozpoczęciem. W związku z tym pracodawca nie będzie mógł takiemu pracownikowi wypowiedzieć (z wyjątkiem ogłoszenia upadłości lub likwidacji pracodawcy) ani rozwiązać z nim umowy o pracę bez wypowiedzenia, chyba że zachodzą okoliczności uzasadniające rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia z winy tego pracownika i reprezentująca go zakładowa organizacja związkowa wyrazi na to zgodę.
Zarówno zmiany w urlopie ojcowskim jak i wprowadzenie urlopu opiekuńczego są to w dalszym ciągu realizacją zapisów dyrektywy 2019/1158 z dnia 20 czerwca 2019 r. w sprawie równowagi miedzy życiem zawodowym a prywatnym rodziców i opiekunów tzw. Dyrektywie „work-life balance”. Jednym z głównych założeń niniejszej dyrektywie (o czym była mowa w poprzednich artykułach z tej serii) jest promowanie odpowiedniej równowagi między zobowiązaniami rodzinnymi a zawodowymi.
Prawnicy Gardocki i Partnerzy wzięli udział w biegu charytatywnym Fundacji Poland Business Run, który odbył się 3 września 2023 r. w Krakowie, Warszawie, Zakopanem i innych miastach.
Drużyna „Gardocki i Partnerzy ŚMIAŁY TEAM” pokonała sztafetę 5 x 4 km.
W skład drużyny weszli:
Rowerowa Gra Miejska FRRuuu 2023 to kolejna inicjatywa sportowa, w której bierze udział drużyna Gardocki i Partnerzy Adwokaci i Radcowie Prawni. Na kanwie dobrej zabawy postanowiliśmy uczcić jubileusz 20-lecia kancelarii.
Wyruszamy 16 września z Warszawy (plaża Wilanów) w dwóch zespołach w składzie:
zespół 1:
Magdalena Bartman, Joanna Kazimierczak, Arkadiusz Bednarczyk, Krzysztof Gardocki
zespół 2:
Monika Korycka, Paweł Nowicki, Dagmara Tyszkiewicz, Sylwester Franaszczyk
Prawnicy Gardocki i Partnerzy wezmą udział w biegu charytatywnym Sztafety Maratońskiej w Warszawie (klasyfikacji branżowej prawników), który odbędzie się 24 września 2023 r.
Dystans 42 km został podzielony na trzy etapy: 10 km pobiegnie Piotr Glonek, 18 km – Magdalena Bartman i 14 km – Anna Maksymiuk.
Drużyna „Gardocki i Partnerzy ŚMIAŁY TEAM” łączy siły, żeby pomagać tym, którzy tej pomocy bardzo potrzebują i zdecydowała się w tym roku wesprzeć Fundację „Na Ratunek Dzieciom z Chorobą Nowotworową”. Będzie to godne uczczenie 20-lecia Kancelarii.
Zbiórkę prowadzimy na profilu drużyny Gardocki i Partnerzy „ŚMIAŁY TEAM” pod linkiem:
https://rejestracja.maratonwarszawski.com/pl/charity/16174
W drużynie siła!
Nic nie motywuje i nie wzmaga takich emocji tak, jak rywalizacja drużynowa. Dlatego warto wspólnie wziąć udział w święcie biegania, jakie opanowuje stolicę Polski co roku w ostatnią niedzielę września i poczuć atmosferę Maratonu Warszawskiego!
Trasa
Uczestnicy Sztafety Maratońskiej startują wraz z maratończykami na WSPÓLNEJ TRASIE, która przebiegać będzie przez serce stolicy i atrakcyjnie turystycznie lokalizacje, jak Łazienki Królewskie, Mosty: Gdański i Świętokrzyski, Plac Trzech Krzyży, Rondo de Gaulle’a, Nowy Świat aż do Placu Zamkowego na Starym Mieście.
#BiegamDobrze
Przy organizacji Sztafety Maratońskiej nie może zabraknąć akcji #BiegamDobrze. Jest to inicjatywa, która pozwala połączyć bieganie i pomaganie. Jej uczestnicy zebrali już blisko 7 milionów złotych na rzecz partnerskich organizacji dobroczynnych. Do biegu można zapisać się poprzez ścieżkę charytatywną #BiegamDobrze. Zakładając swoją wirtualną zbiórkę pozyskujemy środki na ważne społeczne cele.
Jakie są przyczyny wzrostu liczby upadłości konsumenckich w 2023? Czy to będzie rekordowy rok pod względem liczby ogłoszonych upadłości? Szukając przyczyn wzrostu liczby upadłości konsumenckich w 2023 roku w stosunku do 2022 roku, wskazałbym na trzy podstawowe elementy – analizuje dla portalu Infor.pl Piotr Glonek, radca prawny, doradca restrukturyzacyjny.
Po pierwsze, rośnie wśród konsumentów świadomość prawna, a jednocześnie obiektywnie rośnie bieżąca potrzeba skorzystania przez nich z instrumentu prawnego jakim jest upadłość konsumencka.
Od kilku lat systematycznie widzieliśmy trend corocznego wzrostu liczby ogłaszanych upadłości konsumenckich. W każdym kolejnym roku większa liczba Polaków ogłaszała upadłość konsumencką. Wyjątkiem był jedynie 2022 rok, w którym ogłoszono mniej upadłości niż w roku poprzedzającym. W 2023 roku trend wzrostu liczby ogłaszanych upadłości powraca. Przyczyną wzrostu popularności tej formy postępowania były zmiany prawa upadłościowego, prowadzące do zliberalizowania zasad ogłaszania upadłości konsumenckich, w tym w szczególności nowelizacja przepisów dokonana w marcu 2020 roku.
Zmiany prawa były też odpowiedzią na rosnącą w ostatnich latach potrzebę skorzystania z instrumentów oddłużeniowych. Ostatnie lata obfitowały w wydarzenia, które odbiły się wyraźnie na kondycji finansowej polskiego społeczeństwa. Zdaniem wielu ekonomistów, skumulowane efekty pandemii, wzrostu cen podstawowych produktów, rosnącej inflacji, zwiększonych kosztów życia oraz skokowego wzrostu rat kredytów, widoczne będą właśnie w 2023 roku i przekładać się mogą na duży wzrost liczby ogłaszanych upadłości.
O tym, iż Polacy coraz słabiej sobie radzą z obsługą należności mogą świadczyć informacje z biur informacji kredytowych (np. KRD) o wzrastającym zadłużeniu Polaków. Rośnie też grupa osób ubiegających się o wsparcie z Funduszu Wsparcia Kredytobiorców, którzy nie radzą sobie z obsługą kredytu, pomimo trwającego programu ustawowych wakacji kredytowych. Te pochodzące z różnych źródeł informacje, w połączeniu ze statystykami ogłoszonych upadłości w pierwszym kwartale 2023 roku nakazują zakładać, iż będzie to rok rekordowej liczby ogłoszonych upadłości.
Po drugie, różnica w liczbie ogłaszanych upadłości pomiędzy 2023 i 2022 rokiem wynika także z tego, iż w ubiegłym roku sądy zmagały się z zatorami w rozstrzyganiu wniosków, jakie powstały w pierwszych miesiącach wdrażania Krajowego Rejestru Zadłużonych. Działanie tego systemu teleinformatycznego (powołanego do życia w grudniu 2021 r.), w szczególności w początkowym okresie nastręczało wiele trudności, zarówno sądom, jak i dłużnikom i wierzycielom. Widoczne to było w statystykach Centralnego Ośrodka Informacji Gospodarczej dotyczących składanych wniosków oraz ogłaszanych upadłości konsumenckich.
Podczas gdy w 2021 roku ogłaszano średnio miesięcznie ponad 1500 upadłości konsumenckich, w pierwszych miesiącach 2022 roku, ta liczba spadła prawie o 1/3 i dopiero w drugiej połowie 2022 roku, ustabilizowała się i zbliżyła się do wartości miesięcznych z 2021 roku. Aktualny wzrost liczby ogłaszanych upadłości (w marcu 2023 roku padł rekord i przekroczona została liczba 2000 upadłości) jest też przejawem tego, iż sądom udało się poprawić efektywność pracy w nowym systemie i zredukować zaległości w rozstrzyganiu wniosków.
Po trzecie, wzrost liczby upadłości konsumenckich w 2023 roku, jest też – w pewnej części – pokłosiem nieudanych restrukturyzacji przedsiębiorców. Równolegle z rosnącą popularnością upadłości konsumenckiej, w ostatnich latach mieliśmy ogromny wzrost liczby otwieranych postępowań restrukturyzacyjnych, w tym także przez osoby fizyczne prowadzące jednoosobową działalność gospodarczą.
Część z dużej liczby restrukturyzacji otwartych w 2021 i 2022 roku nie odnosi efektu i naturalną konsekwencją takiej nieudanej restrukturyzacji jest upadłość. Przedsiębiorcy, będący osobami fizycznymi mogą skorzystać z możliwości ogłoszenia upadłości konsumenckiej, co jest dopuszczalne po spełnieniu określonych wymagań (złożenie wniosku o wykreślenie z CEIDG i posiadanie statusu konsumenta w dacie złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości). Potwierdzeniem tej tezy i tendencji, może być fakt, iż jak wynika z danych COIG, rośnie liczba ogłaszanych upadłości konsumenckich przez osoby, które w ciągu 12 miesięcy przed ogłoszeniem upadłości prowadziły działalność gospodarczą.
Dyspozycja art. 216 ustawy o gospodarce nieruchomościami najdobitniej pokazuje, że przepisy dotyczące wywłaszczenia nie zawsze sformułowane są w sposób pełny i wyczerpujący – komentują na łamach Rzeczpospolitej adwokat Anna Maksymiuk i aplikantka radcowska Paula Radecka.
Wywłaszczenie nieruchomości to pozbawienie osób fizycznych lub osób prawnych, najczęściej w drodze decyzji, ale nie tylko, prawa własności, prawa użytkowania wieczystego lub innego prawa rzeczowego na nieruchomości.
Taka definicja „wywłaszczenia” znajduje się w art. 112 ust. 2 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (DzU 1997 nr 115 poz. 741, t.j. DzU 12023 poz. 344). Choć przepis ten odwołuje się wyłącznie do odjęcia prawa w drodze decyzji administracyjnej, to status nieruchomości wywłaszczonych w kontekście zwrotu wywłaszczonych nieruchomości – zgodnie z orzecznictwem Trybunału Konstytucyjnego – powinien obejmować również nieruchomości nabyte w drodze negocjacji przedwywłaszczeniowych (prowadzonych w trybie art. 114 ustawy o gospodarce nieruchomościami) w drodze umowy cywilnoprawnej. Ponadto ze skutkiem wywłaszczenia mamy do czynienia – jak to potwierdził Trybunał Konstytucyjny – również w przypadku, gdy do pozbawienia własności dochodzi wskutek decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej, tak zwanej decyzji zintegrowanej wydawanej na podstawie ustawy z 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych. Wywłaszczenie to więc nic innego jak przymusowe pozbawienie lub ograniczenie konstytucyjnie chronionego prawa własności, z tym zastrzeżeniem, że jest ono dopuszczalne, gdy jest jedyną drogą do zrealizowania celu publicznego, np. wybudowania drogi, autostrady, obiektu ochrony zdrowia czy linii kolejowej, portu lotniczego.
Wywłaszczenie nieruchomości nie zawsze jest jednak procesem nieodwracalnym, ponieważ niejednokrotnie zdarza się, że nieruchomość okaże się zbędna na cel, na jaki została wywłaszczona, i powinien nastąpić jej zwrot. Kwestię zwrotu wywłaszczonych nieruchomości regulują przepisy art. 136, art. 137 i dalsze ustawy o gospodarce nieruchomościami. Po pierwsze, poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu nieruchomości, gdy wywłaszczona nieruchomość ma być użyta na inny cel niż określony w decyzji o wywłaszczeniu. Po drugie, poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu nieruchomości, gdy wywłaszczoną nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu.
Zeszłoroczna nowelizacja ustawy o gospodarce nieruchomości (ustawa z dnia 4 kwietnia 2019 r. o zmianie ugn) przewidziała 12 miesięczny termin na składanie wniosków o zwrot nieruchomości, które okazały się zbędne na cel wywłaszczenia w sytuacji, gdy od wydania decyzji ostatecznej lub podpisania umowy o zbyciu nieruchomości upłynęło 20 lat.
Art. 216 ustawy o gospodarce nieruchomościami wymienia wyraźnie sytuacje, kiedy odpowiednio stosuje się przepisy o zwrocie wywłaszczonych nieruchomości z ustawy o gospodarce nieruchomościami, czyli przepisy art. 136 i 137 i następne tej ustawy. Oznacza to, że ustawa o gospodarce nieruchomościami przewiduje wyraźnie, że przepisy regulujące zasady zwrotu wywłaszczonych nieruchomości (art. 136 i 137 i następne) stosuje się, jeżeli wywłaszczenie nastąpiło na podstawie następujących aktów prawnych: art. 6 lub art. 47 ustawy z 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (DzU z 1974 r. poz. 64 oraz z 1982 r. poz. 79), ustawy z 22 maja 1958 r. o terenach dla budownictwa domów jednorodzinnych w miastach i osiedlach (DzU z 1958, poz. 138, z 1961 r. poz. 47 i 159 oraz z 1972 r. poz. 192), ustawy z 31 stycznia 1961 r. o terenach budowlanych na obszarach wsi (DzU z 1969 r. poz. 216, z 1972 r. poz. 312 oraz z 1985 r. poz. 99), art. 22 ustawy z 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach (DzU z 1969 r. poz. 159, z 1972 r. poz. 193 oraz z 1974 r. poz. 84), ustawy z 6 lipca 1972 r. o terenach budownictwa jednorodzinnego i zagrodowego oraz o podziale nieruchomości w miastach i osiedlach (DzU poz. 192, z 1973 r. poz. 282 oraz z 1985 r. poz. 99) oraz do nieruchomości wywłaszczonych na rzecz państwowych i spółdzielczych przedsiębiorstw gospodarki rolnej, jak również do gruntów wywłaszczonych na podstawie odrębnych przepisów w związku z potrzebami Tatrzańskiego Parku Narodowego.
Ponadto przepisy ustawy o gospodarce nieruchomości, regulujące zasady zwrotu wywłaszczonych nieruchomości, stosuje się odpowiednio do nieruchomości nabytych na rzecz Skarbu Państwa albo gminy odpowiednio na podstawie: art. 5 i art. 13 ustawy z 25 czerwca 1948 r. o podziale nieruchomości na obszarach miast i niektórych osiedli (DzU poz. 240 oraz z 1957 r. poz. 172); art. 9 dekretu z 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (DzU z 1952 r. poz. 31); ustawy z 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (DzU z 1991 r. poz. 127, ze zm.).
Problemem dostrzeżonym przez Trybunał Konstytucyjny był brak odesłania w art. 216 ustawy o gospodarce nieruchomościami do tych wszystkich wypadków, gdy źródłem wywłaszczenia były inne akty prawne lub zdarzenia prawne takie jak wszelkie specustawy oraz sytuacje, gdy do skutku wywłaszczenia doszło w związku z nabyciem nieruchomości w toku negocjacji przedwywłaszczeniowych w drodze umowy cywilnoprawnej. Z kolei z art. 21 ust. 2 w związku z art. 64 ust. 2 Konstytucji RP wynika reguła, że byłemu właścicielowi wyzutemu z własności wskutek bezcelowego wywłaszczenia przysługuje konstytucyjne roszczenie o zwrot własności jak każdemu innemu właścicielowi, który znalazł się w podobnej sytuacji. Brak jednoznacznego odesłania w przepisach regulujących wywłaszczenie do przepisów regulujących zasady zwrotu wywłaszczonych nieruchomości według ustawy o gospodarce nieruchomościami doprowadził do wydawania licznych niekorzystnych orzeczeń sądów administracyjnych odmawiających zwrotu wywłaszczonych nieruchomości, jeśli wywłaszczenie okazało się być zbędne. Trybunał Konstytucyjny starał się położyć temu kres, jednak wydaje się, że najkorzystniejszym rozwiązaniem byłaby nowelizacja art. 216 ustawy o gospodarce nieruchomościami poprzez poszerzenie katalogu aktów prawnych, wobec których mają zastosowanie zasady regulujące zwrot wywłaszczonych nieruchomości, aby zasady te były uregulowane kompleksowo w jednym akcie prawnym bez konieczności tworzenia skomplikowanych wywodów prawnych przez podmioty dochodzące swoich praw.
W przedmiocie wykładni przepisu art. 216 u.g.n. w brzmieniu jeszcze sprzed nowelizacji ustawy 9 listopada 2012 r. wypowiedział się Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 19 maja 2011 r. (sygn. SK 9/08). Trybunał wskazał, że przyjęta przez ustawodawcę w art. 216 ust. 1 ustawy technika enumeratywnego wyliczenia przepisów, do których stosuje się przepisy rozdziału 6 działu III ustawy, powoduje, że wykładnia sądów administracyjnych, oparta na zasadzie legalizmu, nie może „dodawać” art. 47 ust. 1 do przepisów wyliczonych enumeratywnie w art. 216 ust. 1 ustawy, gdyż sądy te weszłyby w kompetencje ustawodawcy.
Wyrok Trybunału oznaczał konieczność interwencji ustawodawcy w celu uwzględnienia art. 47 ust. 1 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości wśród przepisów wymienionych w art. 216 ust. 1 u.g.n., do których stosuje się przepisy rozdziału 6 działu III komentowanej ustawy, aby usunąć orzeczoną niekonstytucyjność.
Przepis art. 47 ust. 1 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości nie był jednak jedynym „pominiętym” w treści art. 216 u.g.n. przepisem. W wyroku z 30 czerwca 2021 r. Trybunał Konstytucyjny uznał art. 216 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami za niezgodny z art. 2, art. 64 ust. 1–3, art. 32 ust. 1 i 2, art. 21 ust. 1 i 2, art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej w zakresie, w jakim wyklucza odpowiednie stosowanie przepisów rozdziału 6 działu III tej ustawy o zwrocie wywłaszczonych nieruchomości do nieruchomości nabytych przez Skarb Państwa na podstawie tzw. specustawy drogowej. W skardze konstytucyjnej do Trybunału Konstytucyjnego obywatele wskazali, że utracona nieruchomość powinna być przywracana w każdym przypadku, gdy okazała się ona zbędna na cele wywłaszczenia. Inaczej daje to podstawę do nadużyć i wykorzystywania procedury pozyskiwania nieruchomości w trybie specustawy bez zamiaru budowy drogi. W ocenie RPO natomiast niemożność zwrotu nieruchomości przejętej na potrzeby budowy dróg publicznych na podstawie specustawy jest sprzeczna z konstytucyjnymi gwarancjami ochrony przed nieuzasadnionym wywłaszczeniem. Chodzi o sytuację, w której państwo przejmuje nieruchomość pod cel publiczny, np. budowę drogi.
Powyższe wyliczenie pokazuje skalę problemu związanego z zastosowaniem art. 136 ustawy o gospodarce nieruchomościami z perspektywy brzmienia art. 216 u.g.n. Przy czym nadmienić należy, że wspomniane przepisy „specustawy drogowej” oraz ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości nie były jedynymi pominiętymi w treści przepisu art. 216. Przytoczyć tu można na przykład wyroki Trybunału Konstytucyjnego w następujących sprawach: wyrok z 24 października 2001 r. sygn. akt SK 22/01, wyrok z 9 grudnia 2008 r. sygn. akt 43/07. Zgodzić się należy z konkluzją rzecznika praw obywatelskich, że z punktu widzenia osób wywłaszczanych i organów rozstrzygających sprawy zwrotowe celowa i właściwa byłaby taka korekta przepisów, by nie ulegało żadnej wątpliwości, w jakim zakresie i w jakich sytuacjach prawo żądania zwrotu nieruchomości wywłaszczonych może być skutecznie dochodzone przed organami państwa.
Problematyka zwrotu wywłaszczonych nieruchomości jest zagadnieniem rozległym. Dyspozycja art. 216 ustawy o gospodarce nieruchomościami najdobitniej pokazuje, że przepisy dotyczące wywłaszczenia nie zawsze sformułowane są w sposób pełny i wyczerpujący, a obywatele w celu ochrony swoich słusznych spraw sięgać muszą po pomoc Trybunału Konstytucyjnego. Aktualnie problemy interpretacyjne pojawiające się w związku ze stosowaniem przepisów o wywłaszczeniu nieruchomości znajdują zazwyczaj rozwiązanie w bogatym dorobku doktryny i orzecznictwa. Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 30 czerwca 2021 r. (sygn. SK 37/19) wskazał, że obowiązuje generalna ogólnosystemowa regulacja zwrotu wywłaszczonych bezcelowo nieruchomości. Trybunał wywiódł, że „brak regulacji szczegółowej wobec określonego przypadku podobnego powoduje, że w myśl zasady równej ochrony własności regulacja generalna powinna mieć zastosowanie do wypadku wprost nią nieobjętego, ale rodzajowo zbliżonego. Wydaje się jednak, że ingerowanie przez ustawodawcę w sferę konstytucyjnie zagwarantowanych praw winno znaleźć odbicie w pełnej i kompleksowej regulacji ustawowej tej instytucji, a nie ograniczać się do dorobku orzeczniczego Trybunału Konstytucyjnego.
