Wyrok TK z 2 grudnia 2025 r. w sprawie służebności przesyłu. Nadchodzi fala roszczeń – jak się na nią przygotować?

Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 2 grudnia 2025 r. (sygn. P 10/16) dotyczący zasad nabycia w drodze zasiedzenia służebności odpowiadającej treścią służebności przesyłu – istotnie zmienia dotychczasowe podejście do regulowania stanu prawnego infrastruktury przesyłowej. Z perspektywy przedsiębiorstw oznacza to nie tylko zmianę interpretacyjną, ale przede wszystkim realne zwiększenie ryzyka prawnego i finansowego związanego z korzystaniem z nieruchomości, do których nie został formalnie uregulowany tytuł prawny.

Trybunał jednoznacznie zakwestionował możliwość przyjmowania, że przed 3 sierpnia 2008 r. mogło dojść do zasiedzenia służebności gruntowej o cechach odpowiadających służebności przesyłu, bowiem taka instytucja nie była jeszcze prawnie uregulowana a więc nie mogło dojść do jej zasiedzenia w jakiejkolwiek formie zastępczej. Odrębna interpretacja prowadzi do naruszenia konstytucyjnej ochrony prawa własności, bez wyraźnej podstawy prawnej co prowadziło do nieodpłatnego korzystania przez przedsiębiorcę przesyłowego z cudzej nieruchomości.

W praktyce podważa to utrwaloną przez lata linię orzeczniczą, która pozwalała przedsiębiorstwom przesyłowym skutecznie bronić się przed roszczeniami właścicieli nieruchomości poprzez powoływanie się na zasiedzenie. W konsekwencji argument ten w wielu przypadkach może przestać być skuteczny, a dotychczasowe założenia przyjmowane w sporach wymagają ponownej weryfikacji. Zatem wyrok TK nie tylko redefiniuje dotychczasową linię obrony przedsiębiorstw, ale przede wszystkim otwiera drogę do masowych roszczeń właścicieli nieruchomości.

Z perspektywy przedsiębiorstw oznacza to jedno: konieczność pilnego uporządkowania ryzyk prawnych związanych z istniejącą infrastrukturą. Z perspektywy organizacyjnej i finansowej oznacza to konieczność przygotowania się na potencjalnie dużą liczbę roszczeń, ich istotną wartość oraz zwiększone obciążenie operacyjne związane z obsługą sporów. Dotychczasowe podejście oparte na reaktywnym zarządzaniu pojedynczymi sprawami może okazać się niewystarczające, zwłaszcza w sytuacji pojawienia się roszczeń o charakterze masowym.

Po wyroku TK:

• zarzut zasiedzenia w wielu sprawach może okazać się nieskuteczny,
• wcześniejsze rozstrzygnięcia mogą być kwestionowane,
• właściciele nieruchomości zyskują realne podstawy do dochodzenia roszczeń.

To fundamentalna zmiana – z punktu widzenia sporów oznacza przesunięcie ciężaru z obrony formalnej na realne rozliczenia finansowe. Warto zaznaczyć, że:

• problem może dotyczyć milionów działek,
• chodzi o infrastrukturę energetyczną, gazową, telekomunikacyjną i wodociągową,
• roszczenia mogą obejmować wynagrodzenie za bezumowne korzystanie oraz ustanowienie służebności na przyszłość.

Warto podkreślić, że wyrok TK:

• nie oznacza automatycznej przegranej przedsiębiorstw w każdej sprawie,
• dotyczy określonego stanu faktycznego (w szczególności okresu sprzed 2008 r.),
• nie eliminuje wszystkich możliwych podstaw obrony.

Dla podmiotów zarządzających sieciami przesyłowymi oznacza to konieczność przejścia z podejścia reaktywnego („odpowiadamy na pozwy”) do podejścia systemowego co wymaga pogłębionej analizy.

Po pierwsze, audytu portfela nieruchomości:

• identyfikacji i lokalizacji urządzeń przesyłowych bez tytułu prawnego,
• analizy dat posadowienia infrastruktury przesyłowej,
• oceny ryzyka roszczeń.

Analizy ryzyka i ich strukturyzacji:

• sprawy wysokiego ryzyka (brak decyzji administracyjnych, stare inwestycje),
• sprawy które kwalifikują się do zawarcia ugody,
• sprawy potencjalnie do wygrania

Strategii procesowej i ugodowej:

• opracowanie modelu działania procesowego wobec roszczeń masowych,
• ograniczanie kosztów poprzez działania polubowne,
• unikanie efektu „lawiny pozwów” poprzez rozbudowanie przedsądowych możliwości zakończenia
  sporu.

Równolegle konieczne jest uwzględnienie skutków wyroku w planowaniu finansowym, w tym w zakresie szacowania ekspozycji na roszczenia oraz ewentualnego tworzenia rezerw. W praktyce oznacza to potrzebę ścisłej współpracy pomiędzy działami prawnymi, finansowymi oraz operacyjnymi, tak aby zapewnić spójne i efektywne zarządzanie ryzykiem i planowanie budżetowe. Wyrok Trybunału Konstytucyjnego nie przesądza automatycznie o wyniku wszystkich spraw, jednak wyraźnie zmienia punkt wyjścia w sporach dotyczących infrastruktury przesyłowej. W efekcie przedsiębiorstwa stają przed koniecznością ponownej oceny swojej sytuacji prawnej i dostosowania strategii działania do nowych realiów. Podmioty, które odpowiednio wcześnie podejmą działania porządkujące i przygotują się na zwiększoną skalę roszczeń, mają szansę ograniczyć ich wpływ zarówno na wynik finansowy, jak i na bieżące funkcjonowanie organizacji.