Od 2027 r. nie zaciągniesz kredytu z WIBOR-em. Wchodzi POLSTR. Reforma wskaźników referencyjnych – harmonogram i skutki dla kredytobiorców w Polsce

Czym jest WIBOR?

Wskaźnik referencyjny WIBOR to kluczowy element konstrukcji polskiego rynku kredytowego. Określa on stopę procentową, po której polskie banki są gotowe pożyczać sobie nawzajem kapitał na rynku międzybankowym. WIBOR należy do kategorii wskaźników wyprzedzających, tzw. „patrzących w przyszłość” (forward-looking), podobnie jak czeski PRIBOR czy duński CIBOR. Proces wyznaczania wskaźnika WIBOR jest ściśle sformalizowany i odbywa się każdego dnia roboczego (tzw. fixing). Administratorem wskaźnika jest obecnie spółka GPW Benchmark S.A., należąca do grupy Giełdy Papierów Wartościowych w Warszawie. Wartość wskaźnika jest publikowana codziennie o godzinie 11:00 na podstawie danych zebranych od 10 największych banków w Polsce, które pełnią rolę uczestników fixingu.

Problemy prawne związane z WIBOR

Mimo swojej ugruntowanej pozycji, w ostatnich latach wokół wskaźnika WIBOR zaczęły pojawiać się kontrowersje – zarzuca się zarówno wadliwość wyliczenia, jak i niespełnianie ciążących na kredytodawcy obowiązków informacyjnych. Rośnie liczba spraw sądowych związanych ze złotowymi kredytami hipotecznymi udzielonymi w oparciu o wskaźnik referencyjny WIBOR. Organy nadzoru, w tym Komisja Nadzoru Finansowego oraz Komitet Stabilności Finansowej konsekwentnie prezentują stanowisko potwierdzające zgodność sposobu funkcjonowania wskaźnika WIBOR z obowiązującymi regulacjami. Przełomowy w tym kontekście okazał się również wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (TSUE) z 12 lutego 2026 r. w sprawie C-471/24. Trybunał orzekł, że brak szczegółowego poinformowania konsumenta o metodologii wyliczania wskaźnika referencyjnego przez bank nie prowadzi automatycznie do uznania klauzuli za niedozwoloną, zwłaszcza że WIBOR funkcjonuje w rygorystycznym reżimie unijnego rozporządzenia BMR, a obowiązek publikacji danych spoczywa na administratorze wskaźnika, a nie na kredytodawcy. Zatem bezpośrednią przyczyną zastąpienia WIBOR-u nie jest jego niezgodność z obowiązującym prawem, lecz ewolucja rynków finansowych. Zgodnie z globalnymi trendami i zaleceniami instytucji międzynarodowych, odchodzi się od wskaźników prognozujących (forward-looking) na rzecz stawek wolnych od ryzyka (RFR – Risk Free Rates), opartych wyłącznie na rzeczywistych, jednodniowych transakcjach depozytowych. Ten globalny proces reformy wskaźników referencyjnych (którego przykładem w Europie było odejście od LIBOR-u) wymusił opracowanie nowego standardu dla polskiego złotego.

Nieudana próba przejścia na WIRON

Początkowo głównym kandydatem na następcę WIBOR-u był wskaźnik WIRON. Reforma ta miała na celu oparcie kosztu pieniądza na twardych, historycznych danych o rzeczywistych jednodniowych transakcjach depozytowych. W debacie rynkowej często przywoływano udaną transformację ze Szwajcarii, gdzie wskaźnik LIBOR CHF został sprawnie zastąpiony wskaźnikiem SARON. Powszechnie liczono, że WIRON odegra podobną rolę dla polskich kredytów złotowych, zapewniając transparentność i odporność na zarzuty manipulacji.

W praktyce jednak eksperyment z WIRON-em szybko napotkał poważne przeszkody konstrukcyjne i rynkowe. Głównym problemem okazała się duża zmienność tego wskaźnika, niższy poziom w stosunku do WIBOR-u oraz trudności z przewidywalnością wysokości przyszłych rat kredytowych z perspektywy konsumentów. Przedstawiciele sektora bankowego zaczęli otwarcie wskazywać na wątpliwości odnośnie tego, czy WIRON jest w stanie pełnić funkcję stabilnego i wiarygodnego wskaźnika referencyjnego w długim okresie, co w konsekwencji doprowadziło do rezygnacji z jego wdrożenia. Doświadczenia związane z WIRON-em pokazały, że mechaniczne przenoszenie koncepcji zastosowanych w innych państwach bez uwzględnienia specyfiki krajowego rynku finansowego może zakończyć się niepowodzeniem, a sama reforma wskaźników referencyjnych to niezwykle trudny i złożony proces.

POLSTR – nowy standard na horyzoncie. Co zmieni nowy wskaźnik referencyjny?

Po niepowodzeniach związanych z wdrożeniem WIRON-u, w 2024 roku zmieniono koncepcję. Aktualnie docelowym i oficjalnym następcą WIBOR-u ma zostać indeks POLSTR (Polish Short Term Rate). Jak wskazują najnowsze doniesienia, wskaźnik ten ma zostać wprowadzony do obrotu prawnego w drodze dedykowanego rozporządzenia przygotowywanego przez resort finansów. Podobnie jak w przypadku innych stawek RFR, POLSTR będzie wyliczany w oparciu o historyczne dane transakcyjne z rynku jednodniowych depozytów międzybankowych. Rozwiązanie to ma zagwarantować pełną zgodność z wytycznymi BMR oraz wyeliminować wątpliwości związane z uznaniowością kwotowań banków.

Dla obecnych kredytobiorców najistotniejsze znaczenie będzie miał sposób zastąpienia starego wskaźnika referencyjnego nowym. Obecnie zakłada się, że proces ten zostanie przeprowadzony w sposób uporządkowany ustawowo, przy zachowaniu ciągłości rozliczeń. W praktyce kluczowe pozostaje jednak ustalenie zasad przeliczenia oprocentowania tak, aby zmiana wskaźnika nie doprowadziła do zbytniego wzrostu bądź spadku kosztu kredytu.

Prace nad wdrożeniem indeksu POLSTR są obecnie traktowane priorytetowo przez GPW Benchmark oraz instytucje nadzorcze, a cały rynek finansowy powoli przygotowuje się do tej zmiany mając na celu wypracowanie rozwiązania, które będzie lepiej odpowiadać potrzebom uczestników rynku. Jednym z największych wyzwań pozostaje jednak prawna metoda zamiany wskaźnika w istniejących już umowach długoterminowych. Specjaliści zwracają uwagę na ryzyko konstytucyjne związane z odgórną, ustawową modyfikacją milionów umów kredytowych bez pozostawienia kredytobiorcom jakiejkolwiek alternatywy.

W świetle wspomnianych problemów z WIRON-em i trwających prac nad POLSTR, nagłe wycofanie wskaźnika WIBOR groziłoby potężnym kryzysem całego systemu finansowego. Z tego względu GPW Benchmark, pełniąca funkcję administratora wskaźników, podjęła w maju 2026 r. kluczową decyzję o zaprzestaniu opracowywania wskaźników WIBID i WIBOR w trybie wieloletniego, uporządkowanego procesu wygaszania.

Zgodnie z oficjalnym komunikatem, WIBOR pozostanie na polskim rynku jeszcze przez dekadę – proces ten potrwa aż do 1 stycznia 2037 roku. Oznacza to, że 31 grudnia 2036 roku będzie ostatnim dniem opracowywania kluczowych stawek WIBID i WIBOR (dla terminów 1M, 3M oraz 6M). Wyjątek stanowi rzadziej stosowana stawka dla terminu jednego roku (1Y), która decyzją Komisji Nadzoru Finansowego będzie publikowana do 21 grudnia 2026 roku (z możliwością przedłużenia przez KNF o kolejne 12 miesięcy). Wcześniej – 1 października 2026 roku, zniknie również stawka Overnight (O/N).

Należy jednak pamiętać, że wskaźnik WIBOR będzie kontynuował swój żywot jedynie dla obsługi już zaciągniętych kredytów. Dziesięcioletni okres przejściowy nie jest przypadkowy – analiza rynku wykazuje, że średni okres spłaty kredytu hipotecznego w Polsce wynosi około 9 lat, zatem większość umów opartych na WIBOR zostanie zakończona przed końcem 2036 roku. Natomiast nowe umowy będą naturalnie migrować w stronę indeksu POLSTR – od końca 2026 r. banki nie będą już oferować kredytów opartych na WIBOR.

W komunikacie z 1 września 2026 r. PKO Bank Polski i PKO Bank Hipoteczny poinformowały, że od 3 września 2026 r. jako pierwsze banki w Polsce będą oferowały nowe kredyty hipoteczne o zmiennym oprocentowaniu opartym na wskaźniku referencyjnym z rodziny wskaźników POLSTR.